Organizacija Slow Food iz Trebinja, u saradnji sa Turističkom organizacijom Republike Srpske, priprema mobilnu aplikaciju koja će predstaviti sela istočne Hercegovine i biti uzorak za slične projekte širom Evrope.
Aplikacija se zove Staze istočne Hercegovine, odnosno East Herzegovina Trails, a projekt se finansira kroz evropski program Horizon Europe, koji je obezbjedio dva puta po 60.000 evra, dok će aplikaciju izraditi jedan od partnera besplatno.
Jedna od šest pilot destinacija u Evropi
Istočna Hercegovina je odabrana kao jedno od svega šest pilot područja u cijeloj Evropi kroz projekat SMART ERA, koji pruža podršku razvoju ruralnih područja kroz pametne i inovativne pakete za borbu protiv iseljavanja.
„Uslov da dobijemo projekat bio je da napravimo nešto važno za lokalnu zajednicu što se može digitalizovati, ali i sasvim novo za cijelu Evropu, neku inovaciju“, objašnjava Slavica Samardžić iz Slow Food Trebinja.
Aplikacija će funkcionisati na principu sličnom ChatGPT-u. Korisnik upiše pitanje, recimo šta može raditi u određenom selu ili na konkretnom lokalitetu, i dobije odgovor sa preporukama, šetačkim stazama, mjestima gdje može jesti lokalne specijalitete ili posebnim lokalitetima u blizini.
Dvije platforme koje će biti spojene u jednu aplikaciju, jedna sa popisom svega što se u regionu proizvodi i jedna sa turističkim atrakcijama, po završetku će biti ustupljene lokalnim opštinskim turističkim organizacijama.
Kraj radova očekuje se krajem ove godine.
Region koji ima sve, ali se prazni
Javni poziv za izradu sadržaja za aplikaciju raspisao je Slow Food, a pobijedile su kompanije iz Litvanije i Srbije. Njihovi timovi sada dolaze u istočnu Hercegovinu, obilaze sela, snimaju ljude, fotografišu područje i prave intervjue.
„Ovo područje je izuzetno zanimljivo i ima šta ponuditi u kontekstu turizma. Na nenormalno malom prostoru imate klime od planinske do mediteranske, imate goli krš i mnogo vode, istorija ovih područja je beskrajno bogata od rimskih ostataka do stećaka. Regija je bogom dana za turizam, ali se iseljava velikom brzinom“, kaže Samardžić.
Ta posljednja rečenica govori sve. Region koji Litvanija i Srbija dolaze da fotografišu i digitalizuju, istovremeno gubi ljude koji ga čine živim.
National Geographic i gazdinstava iz Bileće
Slow Food ima iskustvo u promociji istočne Hercegovine. Kroz raniju saradnju sa USAID-om realizovan je program Staze sira i meda, koji je uključivao veći broj gazdinstava. Iz tog projekta ostala su dva gazdinstva iz Bileće koja su danas partneri National Geographica.
„Jednom sedmično, a nekada i češće, imaju grupne posjete. Na jednodnevni izlet dolazi po petnaestak turista koji su odsjeli u Dubrovniku, što je veliki uspjeh za ta gazdinstva“, kaže Samardžić.
Najljepša sela i problem bez zakona
Paralelno sa ovim projektom, organizacija Alterural već godinama promoviše ruralni turizam u Bosni i Hercegovini i od 2024. godine dio je evropske inicijative Najljepša sela svijeta, pokrenute 1981. u Francuskoj.
Na listi najljepših sela u BiH nalaze se, između ostalih, Bratač, Ravno i Umoljani.
Ali postoji problem koji koči cijeli sistem.
„Mi i nemamo uslova za razvoj ruralnog turizma jer nemamo zakon. Kod nas isti status imaju ruralno domaćinstvo i ugostiteljski objekat i onda domaćini iz naših sela i ne žele da se promovišu“, kaže Boris Trogrančić iz Alterurala.
Bez zakonskog okvira koji bi razlikovao ruralno domaćinstvo od standardnog ugostiteljskog objekta, mnogi domaćini iz hercegovina ških sela biraju da ostanu nevidljivi, jer vidljivost donosi obaveze koje sistem nije prilagodio njihovoj stvarnosti.
Aplikacija kao odgovor na iseljavanje
SMART ERA nije turistički projekt u klasičnom smislu. Zamišljena je kao alat koji ruralnim područjima pruža pomoć u borbi protiv iseljavanja kroz pametne i inovativne pakete koji objedinjuju tehnologiju, upravljanje i ekonomski razvoj.
Da li će aplikacija koja opisuje sela istočne Hercegovine pomoći da ta ista sela ostanu živjeti, to je pitanje na koje odgovor ne može dati ni ChatGPT ni Horizon Europe.
Ali da region ima što pokazati, to je jasno. Pitanje je samo da li ima kome.
